Vervalste semaglutide: het gevaar van illegale afvalinjecties

Twee ziekenhuisopnames door vervalste afvalpennen

De casuïstiek die artsen van het Albert Schweitzer ziekenhuis en het Deventer Ziekenhuis beschreven in het NTvG, geeft een goed beeld van wat er kan misgaan.

Een 55-jarige man zonder relevante voorgeschiedenis werd ’s nachts wakker met misselijkheid, transpiratie en malaise. Hij collabeerde onderweg naar het toilet en werd comateus aangetroffen door zijn echtgenote. De ambulance mat een bloedsuiker van 1,7 mmol/l, een waarde die ver onder de norm ligt. Op de Spoedeisende Hulp bleek hij ook een lichaamstemperatuur van 32,2 °C te hebben en een verlaagd kaliumgehalte. Hij gebruikte al een half jaar semaglutide vanwege overgewicht, aanvankelijk via een behandelkliniek op recept, later via een goedkopere online aanbieder. Die aanbieder stuurde hem op een gegeven moment een ander type pen toe, met een Engelstalig etiket en een bijsluiter waarbij de dosering steeds verder kon worden opgehoogd.

Een 47-jarige vrouw zonder relevante voorgeschiedenis werd eveneens ’s nachts comateus aangetroffen, ditmaal door haar zoon. Haar bloedsuiker was met 1,1 mmol/l nog lager, met een temperatuur van 34,0 °C en een bedreigde ademweg. Zij gebruikte sinds een maand semaglutide om af te vallen, verkregen via een kennis omdat haar huisarts geen medische indicatie zag om het voor te schrijven. Ze had twee illegale pennen in bezit, een met Duits en een met Bulgaars opschrift, en had de avond voor haar opname van beide een onbekende hoeveelheid geïnjecteerd.

Bij beide patiënten bevestigde laboratoriumonderzoek met een gespecialiseerde techniek (LC-MS/MS) uiteindelijk een insuline-intoxicatie. Bij de man werd het synthetische insuline glulisine aangetoond. Bij de vrouw bevatte de pen met Bulgaars opschrift een mengsel van insuline glulisine, insuline aspart en humane insuline, terwijl de pen met Duits opschrift wél semaglutide bleek te bevatten. Beide patiënten herstelden na behandeling, al meldde de vrouw een maand later nog concentratieproblemen te ervaren.

Waarom is dit zo gevaarlijk? De wetenschap achter het risico

Om te begrijpen waarom deze uitkomst zo onverwacht was, helpt het om het verschil tussen semaglutide en insuline te kennen.

Semaglutide behoort tot de GLP-1-receptoragonisten, geneesmiddelen die zijn afgeleid van het lichaamseigen hormoon GLP-1. Dit hormoon stimuleert de aanmaak van insuline in de alvleesklier, maar alleen wanneer de bloedsuikerspiegel al verhoogd is. Zodra de bloedsuiker daalt, valt deze extra stimulatie vanzelf weg. Daarnaast vermindert GLP-1 het hongergevoel en vertraagt het de maaglediging, wat bijdraagt aan het verzadigingsgevoel.

Insuline en sulfonylureumderivaten werken fundamenteel anders. Zij verlagen de bloedsuikerspiegel ongeacht hoeveel glucose er in het bloed aanwezig is. Bij een te hoge dosering blijft de bloedsuiker dalen, ook tot gevaarlijk lage waarden, met als gevolg een ernstige hypoglykemie. Dat verklaart waarom een intoxicatie met insuline kan leiden tot coma, onderkoeling en een verstoorde kaliumhuishouding, terwijl semaglutide op zichzelf dat beeld niet veroorzaakt.

Klinische studies naar semaglutide als monotherapie laten dan ook geen verhoogd risico op ernstige hypoglykemieën zien. Zulke hypoglykemieën zijn tot nu toe alleen beschreven bij mensen met diabetes mellitus type 2, en dan met name wanneer semaglutide wordt gecombineerd met insuline. Bij iemand zonder diabetes die een ernstige hypoglykemie ontwikkelt na een injectie die als “semaglutide” is aangeschaft, is een vervalsing met insuline dus de meest logische verklaring, niet een reactie op het middel zelf.

Hoe komen vervalste geneesmiddelen bij mensen terecht?

Het aantal gebruikers van GLP-1-receptoragonisten in Nederland is de afgelopen jaren sterk gestegen, mede door de toegenomen aandacht voor deze middelen bij overgewicht. Semaglutide is in Nederland echter alleen geregistreerd en vergoed voor diabetes mellitus type 2, onder bepaalde voorwaarden. Voor gewichtsverlies zonder die indicatie is het middel niet zomaar verkrijgbaar via de reguliere zorg.

Deze combinatie, een beperkte legale beschikbaarheid tegenover een grote vraag, maakt de markt aantrekkelijk voor illegale verkopers. Zij bieden vermeende semaglutide aan zonder recept, zonder medische beoordeling en vaak tegen een lagere prijs dan bij een erkende behandelkliniek.

Reguliere Nederlandse apotheken controleren geneesmiddelen volgens de Europese “Falsified Medicines Directive”. Elke verpakking krijgt een unieke code van de fabrikant en is verzegeld, en een apotheker is verplicht deze twee kenmerken te controleren voordat een geneesmiddel wordt uitgegeven. Wie medicatie buiten dit systeem koopt, zoals via een website of een particuliere verkoper, mist deze controle volledig. Er is dan geen enkele waarborg meer dat de inhoud van de verpakking overeenkomt met het etiket.